હિન્‍દુત્‍વ અથવા હિન્‍દૂ ધર્મ

હિન્દુત્વ કો પ્રાચીન કાલ મેં સનાતન ધર્મ કહા જાતા થા. હિન્દુઓં કે ધર્મ કે મૂલ તત્ત્વ સત્ય, અહિંસા, દયા, ક્ષમા, દાન આદિ હૈં જિનકા શાશ્વત મહત્ત્વ હૈ. અન્ય પ્રમુખ ધર્મોં કે ઉદય કે પૂર્વ ઇન સિદ્ધાન્તોં કો પ્રતિપાદિત કર દિયા ગયા થા. ઇસ પ્રકાર હિન્દુત્વ સનાતન ધર્મ કે રૂપ મેં સભી ધર્મોં કા મૂલાધાર હૈ ક્યોંકિ સભી ધર્મ-સિદ્ધાન્તોં કે સાર્વભૌમ આધ્યાત્મિક સત્ય કે વિભિન્ન પહલુઓં કા ઇસમેં પહલે સે હી સમાવેશ કર લિયા ગયા થા. માન્ય જ્ઞાન જિસે વિજ્ઞાન કહા જાતા હૈ પ્રત્યેક વસ્તુ યા વિચાર કા ગહન મૂલ્યાંકન કર રહા હૈ ઔર ઇસ પ્રક્રિયા મેં અનેક વિશ્વાસ, મત, આસ્થા ઔર સિદ્ધાન્ત ધરાશાયી હો રહે હૈં. વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ કે આઘાતોં સે હિન્દુત્વ કો ભયભીત હોને કી આવશ્યકતા નહીં હૈ ક્યોંકિ ઇસકે મૌલિક સિદ્ધાન્તોં કા તાર્કિક આધાર તથા શાશ્વત પ્રભાવ હૈ.

આર્ય સમાજ જૈસે કુછ સંગઠનોં ને હિન્દુત્વ કો આર્ય ધર્મ કહા હૈ ઔર વે ચાહતે હૈં કિ હિન્દુઓં કો આર્ય કહા જાય. વસ્તુત: 'આર્ય' શબ્દ કિસી પ્રજાતિ કા દ્યોતક નહીં હૈ. ઇસકા અર્થ કેવલ શ્રેષ્ઠ હૈ ઔર બૌદ્ધ ધર્મ કે ચાર આર્ય સત્ય કી વ્યાખ્યા કરતે સમય ભી યહી અર્થ ગ્રહણ કિયા ગયા હૈ. ઇસ પ્રકાર આર્ય ધર્મ કા અર્થ ઉદાત્ત અથવા શ્રેષ્ઠ સમાજ કા ધર્મ હી હોતા હૈ. પ્રાચીન ભારત કો આર્યાવર્ત ભી કહા જાતા થા જિસકા તાત્પર્ય શ્રેષ્ઠ જનોં કે નિવાસ કી ભૂમિ થા. વસ્તુત: પ્રાચીન સંસ્કૃત ઔર પાલિ ગ્રન્થોં મેં હિન્દૂ નામ કહીં ભી નહીં મિલતા. યહ માના જાતા હૈ કિ પરસ્ય (ઈરાન) દેશ કે નિવાસી 'સિન્ધુ' નદી કો 'હિન્દુ' કહતે થે ક્યોંકિ વે 'સ' કા ઉચ્ચારણ 'હ' કરતે થે. ધીરે-ધીરે વે સિન્ધુ પાર કે નિવાસિયોં કો હિન્દૂ કહને લગે. ભારત સે બાહર 'હિન્દૂ' શબ્દ કા ઉલ્લેખ 'અવેસ્તા' મેં મિલતા હૈ. વિનોબા જી કે અનુસાર હિન્દૂ કા મુખ્ય લક્ષણ ઉસકી અહિંસા-પ્રિયતા હૈ

હિંસયા દૂયતે ચિત્તં તેન હિન્દુરિતીરિત:.

એક અન્ય શ્લોક મેં કહા ગયા હૈ

ૐકાર મૂલમંત્રાઢ્ય: પુનર્જન્મ દૃઢ઼ાશય:

ગોભક્તો ભારતગુરુ: હિન્દુર્હિંસનદૂષક:.

ૐકાર જિસકા મૂલમંત્ર હૈ, પુનર્જન્મ મેં જિસકી દૃઢ઼ આસ્થા હૈ, ભારત ને જિસકા પ્રવર્તન કિયા હૈ, તથા હિંસા કી જો નિન્દા કરતા હૈ, વહ હિન્દૂ હૈ.

ચીની યાત્રી હુએનસાગ્ કે સમય મેં હિન્દૂ શબ્દ પ્રચલિત થા. યહ માના જા સકતા હૈ કિ હિન્દૂ' શબ્દ ઇન્દુ' જો ચન્દ્રમા કા પર્યાયવાચી હૈ સે બના હૈ. ચીન મેં ભી ઇન્દુ' કો ઇન્તુ' કહા જાતા હૈ. ભારતીય જ્યોતિષ મેં ચન્દ્રમા કો બહુત મહત્ત્વ દેતે હૈં. રાશિ કા નિર્ધારણ ચન્દ્રમા કે આધાર પર હી હોતા હૈ. ચન્દ્રમાસ કે આધાર પર તિથિયોં ઔર પર્વોં કી ગણના હોતી હૈ. અત: ચીન કે લોગ ભારતીયોં કો 'ઇન્તુ' યા 'હિન્દુ' કહને લગે. મુસ્લિમ આક્રમણ કે પૂર્વ હી 'હિન્દૂ' શબ્દ કે પ્રચલિત હોને સે યહ સ્પષ્ટ હૈ કિ યહ નામ મુસલમાનોં કી દેન નહીં હૈ.

ભારત ભૂમિ મેં અનેક ઋષિ, સન્ત ઔર દ્રષ્ટા ઉત્પન્ન હુએ હૈં. ઉનકે દ્વારા પ્રકટ કિયે ગયે વિચાર જીવન કે સભી પહલુઓં પર પ્રકાશ ડાલતે હૈં. કભી ઉનકે વિચાર એક દૂસરે કે પૂરક હોતે હૈં ઔર કભી પરસ્પર વિરોધી. હિન્દુત્વ એક ઉદ્વિકાસી વ્યવસ્થા હૈ જિસમેં અભિવ્યક્તિ કી સ્વતન્ત્રતા રહી હૈ. ઇસે સમઝને કે લિએ હમ કિસી એક ઋષિ યા દ્રષ્ટા અથવા કિસી એક પુસ્તક પર નિર્ભર નહીં રહ સકતે. યહાઁ વિચારોં, દૃષ્ટિકોણોં ઔર માર્ગોં મેં વિવિધતા હૈ કિન્તુ નદિયોં કી ગતિ કી તરહ ઇનમેં નિરન્તરતા હૈ તથા સમુદ્ર મેં મિલને કી ઉત્કણ્ઠા કી તરહ આનન્દ ઔર મોક્ષ કા પરમ લક્ષ્ય હૈ.

હિન્દુત્વ એક જીવન પદ્ધતિ અથવા જીવન દર્શન હૈ જો ધર્મ, અર્થ, કામ, મોક્ષ કો પરમ લક્ષ્ય માનકર વ્યક્તિ યા સમાજ કો નૈતિક, ભૌતિક, માનસિક એવં આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ કે અવસર પ્રદાન કરતા હૈ. હિન્દૂ સમાજ કિસી એક ભગવાન કી પૂજા નહીં કરતા, કિસી એક મત કા અનુયાયી નહીં હૈં, કિસી એક વ્યક્તિ દ્વારા પ્રતિપાદિત યા કિસી એક પુસ્તક મેં સંકલિત વિચારોં યા માન્યતાઓં સે બઁધા હુઆ નહીં હૈ. વહ કિસી એક દાર્શનિક વિચારધારા કો નહીં માનતા, કિસી એક પ્રકાર કી મજહબી પૂજા પદ્ધતિ યા રીતિ-રિવાજ કો નહીં માનતા. વહ કિસી મજહબ યા સમ્પ્રદાય કી પરમ્પરાઓં કી સંતુષ્ટિ નહીં કરતા હૈ. આજ હમ જિસ સંસ્કૃતિ કો હિન્દૂ સંસ્કૃતિ કે રૂપ મેં જાનતે હૈં ઔર જિસે ભારતીય યા ભારતીય મૂલ કે લોગ સનાતન ધર્મ યા શાશ્વત નિયમ કહતે હૈં વહ ઉસ મજહબ સે બડ઼ા સિદ્ધાન્ત હૈ જિસે પશ્ચિમ કે લોગ સમઝતે હૈં . કોઈ કિસી ભગવાન મેં વિશ્વાસ કરે યા કિસી ઈશ્વર મેં વિશ્વાસ નહીં કરે ફિર ભી વહ હિન્દૂ હૈ. યહ એક જીવન પદ્ધતિ હૈ; યહ મસ્તિષ્ક કી એક દશા હૈ. હિન્દુત્વ એક દર્શન હૈ જો મનુષ્ય કી ભૌતિક આવશ્યકતાઓં કે અતિરિક્ત ઉસકી માનસિક, બૌદ્ધિક એવં આધ્યાત્મિક આવશ્યકતા કી ભી પૂર્તિ કરતા હૈ.